9 – Weer thuis: goed gehad?

‘En, heb je het goed gehad?’  vroeg stadsgenoot-restaurateur Alain, die het blog gevolgd had. Hij vroeg het wel drie keer, tussen zijn nooit stilstaande eigen woordenstroom door. Dat heb je toch kunnen lezen, dacht ik. Vermoedde hij een waar, minder mooi verhaal? Dan moest ik hem teleurstellen. Natuurlijk kon ik, zelfs in die vrij lange artikelen, niet alles vermelden. Maar wat er niet staat, was minder belangrijk, of hield ik voor mezelf. Als je die juicy bits wilt horen, moet je met me afspreken!

Volgens vriend en volger Maarten was deze reis voor mij life-changing. Dat zou kunnen, en zal dan zeker blijken. In elk geval merk ik dat ik op de vijfde dag na terugkomst nog steeds in mijn dromerige momenten ‘daar’ ben. En ik ben nogal een dromer.

Als afsluiter heb ik nog een belevenis in Semarang op zondagochtend 27 april. En daarna een aantal ‘Algemene observaties’ van gebruiken en gewoonten die me opvielen die vier weken in De Oost.

Semarang: kampung Bahari

Je herinnert je vast nog wel mijn non-toeristische uitstap naar de haven van Jakarta. Of ja, wel als toerist, maar er komen daar niet veel soortgenoten. Semarang heeft ook een haven. Volgens een online reisgids ‘niet ver van het oude centrum’. Nou, 46 minuten lopen was na een kwartier al te ver en te warm. Dus een brommertje opgeroepen in die handige Grab-app. Op de Maps had ik gezien dat er een wijkje of kampong aan de haven lag, dat leek me een fijne plek om heen te gaan op zondagochtend, ook voor een koffie-stop. 

Eerst naar het havenfront. Daar waren tal van mannen aan het vegen, kletsen en sigaretten bietsen van mij. Dat laatste liet ik niet toe; was aan mijn een-na-laatste begonnen. En dit was mijn laatste pakje.

Op de betonnen pier, waar tal van vissers met hun hengels een maaltje probeerden te vangen, liep ik achter een man aan die een soort harpoengeweer droeg. Dat zag er vervaarlijk uit, dus ik bleef maar achter hem.

Toen ik de vredige rust voldoende in me had opgenomen, liep ik terug de kampong in. Na een kwartier vond ik een koffiehuisje zonder opsmuk, waar ik na mijn bestelling rond de lage tafel uitgenodigd werd. Met vertaal-app wisselden we weer wat uit. Ik kwam erachter dat er zo’n 4.000 mensen wonen in deze nogal van de stad afgesneden kampong. 

Een van de mannen had zijn twee dochters bij zich, die na elkaar met mij op de foto wilden. Of wilde Pa dat? Schattige meisjes, ik schat ze vijf en twee jaar. 

Toen ik opstond om weg te gaan – ik had duidelijk gemaakt het vliegtuig te moeten halen naar Belanda – gebaarde de vader me of ik zijn oudste niet mee wilde nemen. Ik was nogal geschokt, omdat je zoiets zelfs niet als grap voorstelt. Was de wanhoop zo groot? Zijn dochter begreep haar vaders gebaren maar al te goed, en moest half huilen. Ik liet natuurlijk snel blijken dat ik daar niet voor in was. 

Vervolgens bezocht ik nog de deels overdekte zondagochtendmarkt, werd door iedereen aangeklampt om hun waar te kopen. Verbaasde me opnieuw over het niet-koelen van de kippen en vissen in de kraampjes.

Een huurscooter bracht me weer naar de binnenstad, waar ik ruim op tijd voor de taxi mijn hotelkamer verliet, dit keer met de wandelstok. Toch kwam de schoonmaker me gelukkig nog achterna met mijn bril. 

Ik vond de ochtend een mooi besluit van mijn verblijf. De rest van de dag stond in het teken van weinig opwindend reizen: vliegen van Semarang naar Jakarta. Daar zes uur wachten op mijn thuisvlucht. Dus daar lees je hier niet over.

Of misschien toch een genoegen dat ik onderweg smaakte — niet de Garuda-catering, die was matig — ik las van Jakarta naar Amsterdam de roman Ruimte van Walter van den Berg. Ik had eerst zijn pleidooi daarvoor gelezen op Substack, waarin hij ingaat op recensies van zijn boek die de plank volgens hem missloegen. Een aanrader, dat boek, maar ook zijn Substack als je van lezen en schrijven houdt.

Algemene observaties

‘Als nieuw’

In de meeste taxi’s waarin ik meereed, zaten om de zonnekleppen boven de voorruit de plastic beschermhoesjes nog, sinds de levering af-fabriek. En vaak hebben ook tv-schermen in hotelkamers nog de beschermfolie erop zitten, compleet met de ‘peel off’-instructie. 

Wat is dit voor gewoonte? Ik heb het niet bij iemand nagevraagd en al helemaal niet die folie eraf gepield. Maar ik vermoed dat ze de eigenaar en gebruiker het gevoel geven dat de auto of televisie net nieuw is. En dat is een fijn gevoel, zeg nou zelf. 

Vriend Jaap Boerma zou dit ‘jezelf verneuken’ noemen. Daar schreef ik jaren geleden al een waargebeurd stuk over.

Eten – mjummie

Mijn les van deze reis wat voedsel betreft: niet bang zijn voor die buikgriep en gewoon dat lekkere streetfood bestellen in die verrijdbare stalletjes. Ik ben er nooit ziek van geworden, zelfs niet toen ik dacht een vleermuis te hebben aangewezen. Dat is mijn fantasie hoor, want hij was groter en zag er echt als een vogeltje uit. De ingewanden waren meegebakken, met inhoud van de maag enzo. Ook maar opgegeten, niet vies. Vreemd genoeg kreeg ik, eenmaal thuis in Deventer, wel een paar dagen diarree.

Het lekkerste straatvoedsel vind Bakso Malang – en je spreekt de ‘k’ niet uit. Het zijn gekookte vleesballen in bouillon, met groentes en vaak ook mie of een beetje rijst erin. En pittige sauzen naar smaak, natuurlijk. Ik deelde er al eerder een plaatje van:

Een studente op de koffieplantage bij Malang had me haar favoriete gerecht genoemd: Martabak. Daar was ik dus wel benieuwd naar. In Yogyakarta zag ik een stalletje daarvan vlakbij mijn hotel. Ik vermoedde wel dat het zoet baksel was, dus ik had speciaal weinig gegeten bij een Koreaans tentje, alleen maar twee appetizers. De Martabak werd vers gebakken en dat duurde wel een kwartiertje. Ik koos voor de variant met pisang en nootjes. De verkoper bood me een krukje aan, met zicht op zijn werk. Hij was met drie bestellingen tegelijk bezig. Met verve: af en toe checken hoe het met de ene ging, dan snel verder met de andere. Het bleek een cake-achtig beslag dat langzaam gaarde in een speciale pan. Toen dit klaar was liet hij het van het vuur uitstomen onder een deksel. En ging weer andere taken volbrengen. De banaanschijfjes waren meegebakken, de nootjes kwamen er nu op, samen met hagelslag en volgens mij die mierzoete gecondenseerde melk. De straatkok klapte zijn baksel dubbel en sneed het in ‘hapklare’ blokken. Die drapeerde hij keurig in een meeneemdoos en ik kon 25.000 rpi afrekenen (1,40 euro). 

Op mijn hotelkamer te verorberen, nam ik me voor. Samen met een big Bintang. Het was wel wat veel voor een man alleen, maar ik kreeg het op hoor. Met volle maag naar bed, maar nergens last van gehad.

Naast Indonesisch at ik een keer Thais, Koreaans, Chinees, en duur & vies-Balinees, dat laatste op Soekarno-Hatta airport, om mijn roepia’s op te maken. Het Italiaanse restaurant Spiegel, naast mijn hotel in Semarang, liet ik links liggen. Dat eet ik wel in Italië. 

Verkeer

Het verkeer is uitermate druk, maar toch niet gevaarlijk. Wel doet iedereen waar hij zin in heeft; op de vluchtstrook van de snelweg inhalen bijvoorbeeld. Of als je ergens moet zijn, tegen de richting inrijden. In ons land zou je om die reden geblokkeerd worden, uitgescholden of voor gek verklaard. Daar gaat men een beetje voor je opzij, zodat je erlangs kunt.

En het aantal motorfietsen en scooters is vele malen groter dan dat van auto’s. Als je in een taxi zit snorren ze altijd om je heen, halen altijd links en rechts in, toeteren. Maar dat doen automobilisten ook. Het betekent volgens mij niet: ga eens opzij, maar: pas op ik kom eraan, niet schrikken. 

Ik had gehoopt te kunnen schrijven dat ik ondanks al dit anarchisme in het verkeer in deze 28 dagen geen enkel ongeluk heb gezien, maar het zijn er twee geweest. Een auto met blikschade aan de kant van de weg, en in Bandung lag een motorrijder op zijn rug op de weg, helm al af en veel omstanders. 

WC-gebruik

Ja, je vindt dit misschien een te vies verhaal, maar ik wil het erover hebben. Als je daar geen zin in hebt: scroll door naar het volgende tussenkopje, zou ik zeggen. Ik wil het niet hebben over mijn stoelgang, of toch wel een aspect daarvan. Ik ben, net als alle oud-Indischgasten, overtuigd gebruiker van de billensproeier geworden daar. Sommige hotels hadden er eentje ingebouwd in de wc-bril; dat was de topervaring. Je kunt eenvoudig blijven zitten, een kraantje opendraaien en het stevige straaltje lauw water draait zich automatisch exact in de goede richting! Ben meteen het model en de fabrikant gaan opzoeken; ik zou zo’n wc-bril uit Bangkok kunnen importeren. Maar dat past natuurlijk niet op onze Nederlandse potten, dus dat idee liet ik varen. Toen gekeken naar de complete pleepot-met-sproeibril. Kost in ons land, import uit Japan, ruim 6.000 euro. En ik wil er natuurlijk twee, voor onze beide kleine kamertjes. Dat is ook zo leuk van de Indonesische taal, de wc noemen ze kamar kecil (kleine kamer). En pardon dat ik hier nergens ‘toilet’ schrijf: dat woord bestaat niet in mijn sociolect. 

Twaalf mille voor twee plees? Nee natuurlijk.
(Ja, en ‘plee’ zeggen is dan weer lekker bekakt, naast het neutrale wc).

Dus wat wordt het dan, thuis in Deventer? Een slang met een knijpdouche is voor dat doel ook in de handel. Wel een beetje koud aan de kont in de winter, maar de weelde dat je in één keer schoon bent daar beneden heb ik daar wel voor over. Loodgieter boeken, nu ik terug ben. 

Beschermingsmiddelen

Klamboe – Lezers van het eerste uur weten vast nog dat ik in week 1 aan het Tobameer een meegebrachte klamboe had opgehangen. Daarna nooit meer gedaan. Er zijn hier nauwelijks muggen, en als ze er zijn, vliegen ze door naar anderen – hè Johannes? Met deze oudste vriend deelde ik in ca. 1975 in Frankrijk in het grote huis dat we jarenlang huurden een kamer. En de muggen vonden zijn bloed altijd lekkerder. 

Deet, dat extra werkzame anti-muggenspul. Twee keer gebruikt. Onzinnige aanschaf voor mij, naast de klamboe. 

Ook de fles zonnebrand factor 50 komt vrijwel ongebruikt terug, terwijl ik in NL altijd zo snel verbrand. Geen idee waarom daar niet; omdat de zon veel verticaler staat, zo bij de evenaar? Wie het antwoord heeft: noteer het onderin deze pagina!

Tot slot de lichtgewicht regenjas: niet bij me toen ik overvallen werd na afloop van een avondeten aan het Tobameer. En verder één keer aangehad tijdens de vulkaanwandeling toen ik hem wel in de aanslag had. Dat was fijn, dus die neem ik volgende keer wel weer mee. Hoewel je het er bloedheet in krijgt, want investeren in een peperdure ademende regenjas doe ik niet. 

De Indonesiërs

Máxima zou kunnen zeggen: ‘Dè Indonesiër bestaat niet.’

Maar ik ben de konegin niet. Als ik mag generaliseren, en dat mag ik hier, zou ik het aandurven te schrijven dat het beslist geen verongelijkt volk is. Niet over zijn eigen relatieve armoede, niet over de 300 jaar kolonisatie door onze voorouders. Trots zijn ze wel, over hun vrijheidsstrijd met ongelijke wapens – geweren, bommen en mitrailleurs tegenover scherp geslepen punten aan bamboestokken. En ik meen te hebben gezien dat iedereen er op zijn en haar niveau het beste van maakt. Tot slot: veel vrouwen komen op mij zelfbewust over, ook als ze hoofddoeken dragen.

Afscheid van de lezer

Nou, dit was het dan, lieve lezer. Nogmaals veel dank voor je belangstelling en reacties. Ik heb dit met plezier volbracht en ga er in het schrijfproces flink uit putten, verwacht ik. Heb woensdag al een stuk geschreven over Frans’ eerste dag in Batavia, waarin ik het gesprek dat ik had met de taxichauffeur kon omvormen. Dus voor mij zijn het ook aantekeningen, heel fijn.

Ajo! Ik weet nog niet wanneer ik me weer bij je meld. Heb de komende maanden afzondering nodig, en de vakantie met Nic naar Schotland in juni ga ik niet verbloggen.

Gegroet! Pieter